Veel vrouwen hebben maandelijks last van menstruatiepijn. Het probleem komt het meest voor bij meisjes in de jaren na hun eerste menstruatie en bij vrouwen in de jaren voorafgaand aan de menopauze. Lees in deze blog hoe menstruatiepijn wordt veroorzaakt en wat er tegen te doen is.

Pijnlijke menstruaties

Het medische woord  hiervoor is dysmenorroe, letterlijk te vertalen als niet goede menstruatie. Het is een kwaal die ik veel tegenkom in mijn praktijk, vooral veel meisjes in hun tienerjaren hebben er last van, maar het komt ook vaker voor in de jaren voor de menopauze. Bijna elke vrouw kent wel het weeïge gevoel in de onderbuik dat gepaard kan gaan met de eerste dagen van de menstruatie. De ene vrouw heeft er nauwelijks of weinig last van, de ander voelt de menstruatie al een of meerdere dagen van te voren aankomen door pijn in de onderbuik. Soms is er niet alleen sprake van pijn in de buik, maar kan de pijn ook uitstralen naar de rug en naar de benen. Ook kan dysmenorroe gepaard gaan met misselijkheid, overgeven en diarree. Soms hebben vrouwen zelfs een grieperig gevoel, ze voelen zich gewoon te ziek om het bed uit te komen.

Oorzaken

Teveel prostaglandines

Prostaglandines zijn ontstekingsbevorderende stoffen. Deze stoffen bevinden zich in cellen. Als een cel kapot gaat komen deze stoffen vrij. Hierdoor wordt het immuunsysteem actief, witte bloedcellen gaan naar de plek met weefselbeschadiging om de kapotte cellen op te ruimen. Tijdens een ontstekingsreactie neemt de doorbloeding ontsteking neemt de doorbloeding toe en ontstaat er pijn. Dit is de meest voorkomende oorzaak voor pijnlijke menstruaties. Tijdens een menstruatie wordt de dikke laag slijmvlies, (endometrium, ofwel binnenbekleding van je baarmoeder), die tijdens de cyclus is opgebouwd afgestoten.

Prostaglandines worden in ons lichaam gevormd uit vetzuren. Dit vetzuur heet arachidonzuur, dat op zijn beurt weer wordt gemaakt uit omega 6 vetzuren. Omega 6 vetzuren, zoals linolzuur, zijn plantaardige stoffen, ze zijn vooral te vinden in zonnebloemolie, margarine, halvarine, bak- en braadproducten, sojaolie, arachideolie, maïsolie, rijstolie, frituurolie e.d.

Vooral als in de voeding de verhouding omega 3 vetzuren en omega 6 vetzuren uit verhouding is, kunnen er meer prostaglandines vrijkomen bij weefselbeschadiging. Een goede verhouding omega 3: omega 6 is 1:4. In onze moderne voeding zit veel linolzuur, daardoor kan de verhouding scheef gaan, 1 deel omega 3 op 10 tot 20 delen omega 6 is niet ongewoon. De vetzuren uit vis zijn omega 3 vetzuren en staan bekend onder de afkortingen DHA en EPA evenals het vetzuur uit lijnzaadolie, dit staat bekent onder de afkorting ALA. Je vindt omega 3 vetzuren ook in roomboter en in chiazaad.

Suiker bevordert eveneens menstruatiepijn. Suiker is dat witte spul dat je in de koffie of thee roert maar het zit ook verborgen in heel veel bewerkte voedingsmiddelen. Frisdrank, vruchtensap, yoghurtdrank, toetjes, koekjes, jam, snoep, sauzen. Op een verpakking staat bijna nooit ‘suiker toegevoegd’ maar dan heet het sacharose, sucrose, glucosestroop, fructose-glucosestroop, gemodificeerd maiszetmeel, maltose enz.

Endometriose

Dit is een ziekte waarbij baarmoederslijmvliesweefsel ook buiten de baarmoederholte voorkomt. Bijvoorbeeld kan dit weefsel op eierstokken zorgen voor de vorming van cystes, maar het kan ook op het buikvlies gaan zitten. Zelfs in de baarmoederspier kan het aanwezig zijn of in de bindweefselbanden waarmee de baarmoeder vast zit in het bekken. Niet alleen het slijmvlies in de baarmoeder wordt afgestoten tijdens de menstruaties, ook endometrioseweefsel wordt deels afgestoten en gaat bloeden. Door deze bloeding ontstaat er een ontstekingsreactie op die plek en dat kan gepaard kan met veel pijn. Endometriose kan voorkomen bij vrouwen in de vruchtbare levensjaren, die een cyclus hebben dus. Endometriose kan ontdekt worden door het maken van een gynaecologische echo. Echter heel kleine plekjes zijn zo niet te zien, bij een ernstige verdenking op endometriose zal een kijkoperatie, een laparoscopie uitsluitsel kunnen brengen.

Vleesbomen

Myomen ofwel vleesbomen komen meer voor naarmate een vrouw de menopauze nadert. Dit zijn goedaardige zwellingen in de spierlaag van de baarmoeder. Als deze myomen op een plek dicht bij de bij baarmoederholte of in de baarmoederholte groeien bemoeilijken ze het samentrekken van de baarmoeder tijdens de menstruatie. Hierdoor zijn menstruaties dan vaak veel zwaarder en langduriger. Omdat de baarmoeder toch ontzettend zijn best doet om samen te trekken – door het samentrekken gaan de bloedvaatjes die open staan na het afstoten van de het bovenste deel van de slijmvlieslaag weer dicht – en zijn de menstruaties vaak veel pijnlijker.

Poliepen

Dit zijn goedaardige zwellingen van het baarmoederslijmvlies. Deze zitten in de baarmoederholte en zorgen voor een toename van bloedverlies tijdens de menstruatie en voor meer pijn, omdat de baarmoeder moeite heeft met samentrekken maar er toch alles aan doet om de bloeding te beperken.  Poliepen komen vooral voor in de jaren voor de menopauze, als het baarmoederslijmvlies te hard groeit omdat er veel minder of geen progesteron gemaakt wordt in de tweede helft van de cyclus.

Aangeboren afwijkingen van de baarmoeder.

Dit is een zeldzame oorzaak van dysmenorroe. Als dit het geval is zijn menstruaties vaak vanaf de eerste menstruatie al pijnlijk, soms worden deze keer na keer pijnlijker en houdt de pijn steeds langer aan. De baarmoeder ontstaat als je nog een embryo bent uit twee geslachtsdelen. Deze twee delen smelten bij vrouwen samen tot één baarmoeder met twee eileiders, 1 baarmoederhals, 1 baarmoedermond en 1 vagina. Soms verloopt dat samensmelten niet helemaal goed en ontstaat een niet goed samengesmolten baarmoeder met een septum, een tussenschot of een in tweeën gedeelde baarmoeder, de uterus bicornis (uterus is het woord in het latijn voor baarmoeder, bicornis betekent tweehoornig); Als een van deze baarmoederhoornen is afgesloten en het menstruatiebloed daaruit niet (goed) weg kan stromen, hoopt dit bloed zich op en ontstaat er veel spanning op de baarmoederwand. Dit is erg pijnlijk.

Wat kun je zelf doen tegen pijnlijke menstruaties?

Gezonde voeding

Daarmee bedoel ik vooral eet veel groenten, groenten van alle kleuren. Eet meerdere keren per dag groenten, in totaal minimaal 300 gram per dag, meer mag altijd. Groenten zijn de leveranciers van de stofjes die je lever nodig heeft om je hormonen weer af te breken. Een overmaat aan vrouwelijk hormoon estradiol of aan niet goed afgebroken estradiol kan zorgen voor dikker baarmoederslijmvlies (en voor myomen, poliepen en endometriose) en daardoor voor pijnlijker menstruaties. Vermijd voedingsmiddelen met toegevoegde suikers.

Huismiddelen

Van oudsher kennen veel vrouwen de huismiddeltjes wel: een warme kruik of warme kersenpittenzak op de buik en lekker op de bank liggen doet vaak al goed. Ontspanning helpt tegen pijn. Lastig als je eigenlijk gewoon naar school of aan het werk moet. Gewoon ontspannen is niet altijd makkelijk, goede leiddraden daarbij zijn mindfulness en yoga.

Een kruidenthee kan ook helpen, bekend zijn: kamille, vrouwenmantel, herderstasje en frambozenblad. Ook thee met stukjes gember doet het goed.

Eet een paar blokjes pure chocolade, met 80% cacao of meer. Hierdoor verhoog je je serotonine aanmaak en dat helpt ook tegen pijn.

Neem extra magnesium in. Magnesium zit in donkergroene bladgroenten. Je kunt ook een supplement nemen met een goed opneembare vorm van magnesium.

Reguliere oplossingen

Pijnstilling

Pijnstilling met paracetamol of met een NSAID – deze afkorting staat voor non-steroidal anti-inflammatory drug. Bekende en vrij verkrijgbare middelen uit deze groep zijn bijvoorbeeld ibuprofen (Brufen, Nurofen, Feminax) en naproxen (Aleve).  Gebruik van deze middelen kan gepaard gaan met ernstige bijwerkingen. Er kan een probleem ontstaan met werking van de lever (paracetamol) een maagzweer kan ontstaan en zelfs plotselinge hartdood is beschreven (NSAIDs). Hoewel deze bijwerkingen relatief zeldzaam zijn, zijn ze wel zeer ernstig. In een z.g. meta-analyze die in 2010 verscheen werd het effect van NSAIDs aangetoond.De conclussie van de auteurs luidde: NSAIDs are an effective treatment for dysmenorrhoea, though women using them need to be aware of the significant risk of adverse effects. There is insufficient evidence to determine which (if any) individual NSAID is the safest and most effective for the treatment ofdysmenorrhoea.

De Pil

Ga je naar je huisarts voor het probleem van pijnlijke menstruaties dan wordt er bijna altijd geadviseerd om de orale anticonceptiepil te nemen. De pilhormonen die moeten voorkomen dat je zwanger wordt zorgen ervoor dat het baarmoederslijmvlies heel dun blijft. Dit effect is vooral toe te schrijven aan de progestagenen in de pil. Stoffen die enigszins lijken op het hormoon progesteron, die echter moelijker afbreekbaar zijn dan progesteron. Bij continue toediening van progestagenen gedurende 21 tot 24 dagen van de 28 in een pilstrip zullen de menstruaties veel lichter zijn en zullen deze gepaard gaan met veel minder pijn. Als je kiest voor de pil kan het een nog betere optie zijn om de pil door te slikken, dus geen stopweek of stopdagen, dan treedt er helemaal geen menstruatie op. Dit is niet schadelijk voor het lichaam, het is niet nodig om maandelijks een bloeding op te wekken.

Mirena

Mirena is de naam van een spiraal waaruit een progestageen vrijkomt, levonorgestrel. Dit is hetzelfde progestageen als dat wat in de meest voorgeschreven anticonceptiepil zit. De hoeveelheid die dagelijks vrij komt uit het spiraal is minder dan de hoeveelheid die je zou slikken als je de pil nam. Omdat het hormoon direct vrijkomt in de baarmoeder waar het moet werken kan de dosis veel lager zijn. De hoeveelheid progestageen die in je bloed terecht komt is nog veel lager, ongeveer 5% van de hoeveelheid die wordt aangetroffen als wanneer de ‘pil’ geslikt wordt. De Mirenaspiraal zorgt ervoor dat menstruaties veel lichter zijn of soms zelfs helemaal weg blijven. Het is ook een veilig anticonceptiemiddel.

Andere hormonale anticonceptiemiddelen

Denk aan Implanon of de prikpil (Depo-Provera of Sayana) of de vaginale anticonceptiering, de Nuvaring. De hoeveelheid hormoon die in de bloed komt is vergelijkbaar met wanneer je de pil slikt. Een van de effecten van deze middelen is bijna altijd dat baarmoederslijmvlies dun blijft en dat bloedingen daarom gering zijn of uitblijven.

Complementaire oplossingen

Omega 3:Omega 6 vetzuur verhouding verbeteren.

Dit kun je bereiken door je voeding aan te passen. Eet minimaal 2 x per week vette vis (omega 3 vetzuur), gebruik vaker een eetlepel lijnzaadolie, bijvoorbeeld in kwark of yoghurt. Vermijd de vetten met omega 6 vetzuren: margarine, halvarine, zonnebloemolie. Zie verder hierboven. Als je snel resultaat wilt of als je helemaal geen vis lust, kan (tijdelijk) gebruik van een supplement met visolie goed helpen. Neem dan 1 tot 3 gram visolie per dag. Dit kan in de vorm van capsules, maar er is ook vloeibare omega 3 olie verkrijgbaar. Visoliecapsules zijn in veel prijscategorieën en in veel kwaliteiten verkrijgbaar. In het algemeen geldt: goedkoop is duurkoop Een goede kwaliteit capsules bevat minimaal 500 mg DHA en EPA per 1000 mg (1 gram) visolie. Verder herken je de kwaliteit als je een capsule visolie een uur in de diepvries legt, als de olie vloeibaar blijft is de kwaliteit goed. Het effect van een supplement met visolie tegen pijnlijke menstruaties werd aangetoond in een studie. Het effect was optimaal na 3 maanden dagelijks gebruik.

Vitamine D

Vitamine D is een belangrijke dirigent van het immuunsysteem. Hoe meer vitamine D er in je bloed zit, hoe minder snel je onnodig heftige ontstekingsreacties in je lichaam zult hebben. Dat is de reden dat een flinke dosis vitamine D kan helpen bij menstruatiepijn. We maken vitamine D in de huid, maar alleen als de zon (UV-B stralen) op je huid schijnt. De zon is daarbij op de breedtegraad waar Nederland ligt alleen sterk genoeg van mei tot september, tussen 11 en 15 uur. Een makkelijke vuistregel is: je maakt vitamine D als je schaduw korter is dan jezelf. Een kwartier zon per dag kan de vitamine D niveau als flink verhogen. In Nederland hebben echter veel mensen een tekort aan vitamine D. Als je uitgaat van een optimale waarde van meer dan 80 (nmol per liter) hebben 9 van de 10 mensen een tekort. Extra vitamine D slikken kan daarom zinvol zijn. Slik het zeker als de ‘R’ in de maand zit, maar in de zomer doorslikken kan geen kwaad. De hoeveelheid die nodig is voor het op peil houden van je vitamine D waarde is afhankelijk van je gewicht, hoe zwaarder hoe meer je nodig hebt. De Amerikaanse Vitamin D Council, een gerenommeerde instantie op dit gebied, adviseert 2000 tot 5000 eenheden per dag, dat is 50 tot 125 microgram per dag Een onderzoek in 2012 gaf aanwijzingen dat zelfs een eenmalig hoge dosis vitamine D effectief zou kunnen zijn tegen menstruatiepijn.

Magnesium

Als het niet lukt om voldoende magnesium via je voeding op te nemen kun je een supplement nemen. Het kan ook zinvol zijn om een supplement  te nemen. Het meest verkrijgbare supplement is goedkoop maar wordt niet zo goed opgenomen in je darm, dit is magnesiumoxide. Neem een goed opneembare vorm: magnesiumbisglycinaat  of magnesiumcitraat, 400 tot 600 mg per dag, liefst al een paar dagen voordat je de menstruatie verwacht en tijdens de menstruatie.  Teveel magnesium leidt tot dunnen ontlasting of zelfs tot diarree, maar verder is het onschadelijk. Door een warm bad met magnesiumzout dringt dit mineraal goed door de huid of gebruik magnesiumolie op de voetzolen of benen. Naar het gebruik van magnesium is weinig wetenschappelijk onderzoek gedaan. Wetenschappelijk onderzoek wordt vooral gedaan naar middelen waar geld aan te verdienen valt en magnesiu is erg goedkoop. Vrouwen die magnesium gebruiken rapporteren in de praktijk vaak een verbetering van hun klachten.

Kruiden

De kruiden die voor thee gebruikt worden zijn ook verkrijgbaar als supplement, in de vorm van capsules of als tinctuur. Denk aan vrouwenmantel, kamille, engelwortel, herderstasje. Voor het bestrijden van kramp wordt ook wel moederkruid gebruikt (Engels: Feverfew).

Moederkruid is eveneens verkrijgbaar in capsules en wordt ook ingezet bij menstruatiekrampen.

Kruidengeneeskunde is veelal op traditie gestoeld, de kennis wordt van generatie op generatie overgedragen, er is weinig wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. Het kruid Vitex Agnus Castus is wel goed onderzoek. Uit een onderzoek dat in 2014 is gepubliceerd bleek Vitex (monikkenpeper) even effectief als de orale anticonceptiepil bij pijnlijke menstruaties.

Etherische olie

Etherische oliën worden verdund in een dragerolie (bijvoorbeeld jojobaolie of amandelolie) en kunnen gebruikt worden voor een massage van je buik of in bad. Traditioneel wordt daarvoor etherische olie van scharlei, kamille en lavendel gebruikt. Er zijn enkele onderzoeken gepubliceerd. o.a. uit Turkije, waarbij in een onderzoek massage met etherische olie van kruidnagel, kaneel, roos en lavendel in amandelolie effectief bleek. In een andere studie bleek alleen lavendel ook effectief. Ook in een Chinees onderzoek werd de effectiviteit aangetoond.

Massage

Massage van je buik of rug met lauwwarme (etherische) olie kan goed helpen. Maar ook andere traditionele technieken kunnen helpen. Dit hoeft niet alleen te worden toegepast op het moment van de menstruatie, denk aan voetreflexmassage/ ayurvedische massage. Massage is alleen onderzocht (en effectief gebleken) in combinatie met etherische olie.

Acupunctuur

Acupunctuur of acupressuur worden regelmatig succesvol toegepast bij pijn. Het kan dus ook bij menstruatiepijn worden toegepast. Er zijn meerdere onderzoeken gedaan naar de effectiviteit van acupunctuur op 1 bepaald pijnpunt, deze gaven postieve resultaten maar bleken niet beter dan placebobehandeling. Een specifieke behandeling, namelijk injectie van vitamine K1 in een bepaald acupunctuurpunt bleek wel effectief ten opzichte van placebo.

Homeopathie

Bij homeopathie worden sterk verdunde middelen toegepast. Er is enig onderzoek gedaan dat effectief bleek. Mocht je homeopathie willen toepassen, bezoek dan een klassiek homeopaat of een homeopathisch arts om uit te zoeken welk middel voor jou geschikt zou kunnen zijn.

Schuessler Zouten

Dit is een vorm homeopathie waarbij gebruik wordt gemaakt van sterk verdunde mineralen. Een regelmatig gebruikt middel is Schuessler zout nr. 7, de magnesiumfosforicum. Effectiviteit is niet onderzocht, er zijn wel vrouwen die er positieve ervaringen mee hebben.

Bloesemremedies

Er zijn diverse bloesemremedies, evenals homeopathie een energetische geneeswijze, die traditioneel gebruikt worden bij menstruatieproblemen. Denk o.a. aan de Chakraremedies, Chakra nr. 2, de heiligbeenchakra. Maar ook de remedies Klaproos en Theunisbloem kunnen worden ingezet bij problemen die te maken hebben met menstruatiestoornissen. Bezoek voor individueel advies een bloesemtherapeut. Effectiviteit van deze remedies is niet wetenschappelijk onderzoek.

Er zijn ongetwijfeld nog veel meer natuurlijke geneesvormen die kunnen worden toegepast bij menstruatiepijn (ostepoathie, chinese kruidentherapie, haptonomie, acupressuur). Deze methoden zijn bijna nooit wetenschappelijk onderzocht. Ze hebben in het algemeen geen bijwerkingen. Wat bij jou past en wat jou helpt is een kwestie van uitproberen. Deze methoden kunnen ook met elkaar gecombineerd worden met elkaar en met reguliere middelen.

Reageren