In deze blog is veel algemene informatie over de overgang opgenomen. Ook wordt ingegaan op mogelijke maatregelen die je zelf kunt nemen bij overgangsklachten.

Overgangsklachten

Heb jij overgangsklachten? Vraag je je af hoe lang je last zult houden van overgangsklachten? Ben je bevreesd dat jij last krijgt van overgangsklachten?

Overgang in getallen

  • Ongeveer 8 van 10 vrouwen hebben op enig moment last van overgangsklachten. 20% van hen heeft ernstige klachten, zodanig dat hun leven erdoor ontwricht raakt. Ze kunnen niet meer goed functioneren, slapen niet meer goed, ze kunnen hun werk niet (meer goed) doen. 20% heeft geen klachten.
  • 37% van alle ziekteverzuim bij vrouwen tussen 40 en 60 is het gevolg van overgangsklachten.
  • De laatste menstruatie heet de menopauze. Pas een jaar na de laatste menstruatie weet je zeker dat je toen de menopauze had.
  • De menopauze treedt gemiddeld op bij 51 jaar. Tussen 45 en 56 jaar is normaal. De leeftijd is niet zeker te voorspellen, maar de overgangsleeftijd van oudere zussen of moeder zijn een goede maatgever.
  • 1% van alle vrouwen komt al voor haar 40ste in de overgang, dit wordt ook wel POI = premature ovariële insufficiëntie genoemd. Maar ook 1% van alle 59-jarige vrouwen heeft nog een cyclus.
  • Gemiddeld genomen hebben vrouwen 4 jaar last van klachten. 25% van de vrouwen met klachten heeft die korter dan 1 jaar. 9% van alle vrouwen van 71 heeft ook nog last van opvliegers.

Welke klachten zijn overgangsklachten?

Er wordt een onderscheid gemaakt tussen typische klachten en niet-typische klachten.

Typische klachten zijn die klachten die rechtstreeks een gevolg zijn van vermindering van hormoonaanmaak door de eierstokken. De overgang begint vaak met veranderingen in de menstruatie: toename van de hoeveelheid bloedverlies, onregelmatige cyclus. Daarna treden opvliegers op. Meestal krijgen vrouwen pas opvliegers als ze niet meer menstrueren, maar het kan ook zo zijn dat er nog wel sprake is van een cyclus en dat er toch al opvliegers zijn. Met de opvliegers gaan vrouwen van hevig transpireren. Door de klachten opvliegers en transpireren treedt vaak slapeloosheid op. Enige maanden tot jaren na de laatste menstruatie, de menopauze kunnen vrouwen last krijgen van een droogheid van de vagina.

Niet-typische overgangsklachten. Dit zijn klachten die door de overgang veroorzaakt of verergerd kunnen worden, maar die ook een andere oorzaak, zoals een andere ziekte, kunnen hebben. Pas als andere oorzaken kunnen worden uitgesloten, kan gesteld worden dat een niet-typische klacht te maken heeft met de overgang. Niet-typische overgangsklachten gaan bijna altijd gepaard met typische klachten. Als niet typische klachten goed reageren op een behandeling voor overgangsklachten, kan ook gesteld worden dat het overgangsklachten zijn. Dit kunnen allemaal niet-typische overgangsklachten zijn:

  • Gewrichtsklachten
  • Spierpijn
  • Slapeloosheid
  • Hartkloppingen
  • Transpireren
  • Depressie
  • Verlies van libido
  • Duizeligheid
  • Stemmingswisselingen
  • Migraine
  • Gebrek aan eetlust / overeten
  • Gewichtstoename
  • Pijnlijke borsten
  • Zware benen
  • Rusteloze benen
  • Kuitkrampen
  • Veranderingen in stoelgang
  • Haaruitval
  • Vet haar / droog haar
  • Puistjes
  • Vette huid / droge huid / jeuk
  • Droge ogen
  • Droge mond

Er zijn nog veel meer niet-typische overgangsklachten mogelijk, de bovenstaande hoor ik het meest in de praktijk.

Wat is een opvlieger?

Dit is een reactie van het lichaam op oververhitting. In werkelijkheid is de lichaamstemperatuur binnen in het lijf niet te hoog, maar het lichaam reageert zo wel. Mensen zijn warmbloedige zoogdieren die een constante lichaamstemperatuur moeten handhaven. De temperatuur hoeft niet heel precies constant te zijn. Deze mag 0,2 graden Celcius dalen, zonder dat je gaat bibberen om de temperatuur weer op peil te krijgen (bibberen is spierarbeid, spiercontractie, dat levert warmte op). En deze mag ook 0,2 graden Celcius stijgen zonder dat je oververhit raakt, bijvoorbeeld na het drinken van een kopje koffie, of als je voor een open ovendeur staat. De lichaamstemperatuur wordt bijgehouden door het temperatuurscentrum, dat zit diep in de hersenen, de hypothalamus. Dit temperatuurscentrum is zeer gevoelig voor veranderingen in hormonen. Bij een tekort aan het vrouwelijk hormoon oestradiol heb je het eerder warm. Het lichaam kan bij een stijging van 0,1 of 0,05 graden Celsius al reageren alsof het oververhit is, hierop volgt het afvoeren van warmte door een toename van de doorbloeding van de huid en door transpireren. De opvlieger. Het temperatuurscentrum wordt ook gevoeliger voor stijging van de temperatuur bij stress. Door stresshormoon, adrenaline, worden meer receptoren in het temperatuurscentrum aangemaakt.

Oplossingen

Er zijn veel manieren om met overgangsklachten om te gaan. Wat werkt is voor een belangrijk deel afhankelijk van de ernst van je klachten. Hoe ernstiger de klachten hoe ingrijpender de therapie zal moeten zijn.

Leefstijlveranderingen

Het kan handig zijn om een opvliegerdagboek bij te houden. Noteer gedurende week wanneer je opvliegers krijgt en van welke klachten je nog meer last hebt. Noteer ook de mate van lichaamsbeweging, wat je eet, drinkt, welke stressfactoren er spelen. Een opvliegerdagboek kan veel inzicht geven in de oorzaken van jouw klachten.

Wat je kunt doen om de last van opvliegers zoveel mogelijk te beperken kun je lezen in deze blog.

Lichaamsbeweging / Sport

Bewezen werkzaam is toename van lichamelijke inspanning. Daarbij is elke vorm van sport goed, maar ook flink lichamelijk werk waar je van gaat transpireren is goed. Liefst 5 x per week 30 minuten of vaker. Krachtsport, kortdurend en intensief is beter werkzaam dan duursport. Door krachtsport en intensieve spieroefening, vooral van de spieren van je bovenlijf, maak je testosteron aan. Dit hormoon wordt weer omgezet is estradiol, het vrouwelijke hormoon, waardoor overgangsklachten kunnen verminderen.

Stoppen met roken

Rokende vrouwen komen eerder in de overgang. Ze hebben ernstigere klachten, meer klachten en de klachten houden langer aan. Als je rookt probeer dan goede begeleiding te vinden bij het stoppen met roken. Door een goede begeleiding heb je een hogere kans van slagen. Kijk voor meer informatie op de website www.nederlandstopt.nu

Alcohol en voedingsmiddelen

Sommige vrouwen merken dat ze reageren op alcohol. Door alcohol treedt vaatverwijding op, dit kan een opvlieger uitlokken. Andere vrouwen merken dat ze hevig reageren op koffie of op suiker of op pittig eten.

Stress

Stress kan overgangsklachten verergeren. Zie de uitleg over opvliegers hierboven. Vermindering van de lichamelijke reacties op stress of controle daarover kun je bereiken door het beoefenen van Body Mind technieken. Bijvoorbeeld Mindfulness, Yoga, Tai Chi, Nia Technique. Ook door sporten wordt adrenaline gemakkelijker afgebroken.

Voeding

Er is veel onderzoek gedaan naar de effecten van voeding op overgangsklachten. Bekend is dat in sommige culturen vrouwen minder last hebben van opvliegers en andere overgangsklachten. Dat kan enerzijds te maken met positieve labeling van ouder en wijzer worden. Anderzijds kan het te maken hebben met andere voedingspatronen. Bewezen zinvol lijkt o.a. mediterrane voeding. Dit is voeding die heel rijk is aan groenten, minimaal 300 tot 500 gram per dag. Daarnaast rijk aan vis, noten en olijfolie. Ook oervoeding of paleo – eten zoals onze voorouders deden – lijkt werkzaam. Alweer betekent dit in de eerste plaats veel groenten, verder worden zuivel en suiker vermeden. Dierlijk voedsel van dieren die gezwommen, gevlogen of gelopen hebben is goed – dus vis, gevogelte, eieren en beperkt rood vlees -. Er wordt gekozen voor goede vetten, deze voeding is dus rijk aan omega 3 vetzuren (visvetzuren) en omega 9 (olijfolie). Vrouwen in het verre oosten zoals in Japan zouden ook minder last hebben van hun opvliegers door de consumptie van veel vis, visvetzuren dus. Daarnaast is de traditionele Japanse voeding rijk aan zeewier en aan (gefermenteerde) sojaproducten, zoals Tamari en Natto.

Complementaire behandelingen

Er is veel onderzoek gedaan naar complementaire behandelingen. Vooral therapie met Isoflavonen, z.g. fyto-oestrogenen uit bijvoorbeeld soja, rode klaver, hop en wilde yam, zijn goed onderzocht. Het zijn plantaardige middelen die in bijna elke (groene) groente en in elke peulvrucht voorkomen, bijzonder hoge concentraties zitten in bovengenoemde planten. Helaas blijken deze middelen als ze als enige worden ingezet tegen overgangsklachten nauwelijks of niet beter werkzaam dan placebomiddelen. Er is weinig onderzoek gedaan naar combinaties van middelen, of naar verschillende middelen en therapieën in combinatie met leefstijlveranderingen en voedingsaanpassingen. Mogelijk dat er dan beter resultaat te verwachten is.

Bij drogisterijen en apotheken zijn allerlei middelen verkrijgbaar tegen overgangsklachten. Op basis van isoflavonen, andere plantaardige stoffen en homeopathische middelen (zeer sterk verdunde oplossingen van plantaardige stoffen). De kwaliteit van deze middelen is niet eenduidig. In het algemeen geldt dat hoe prijziger het middel, hoe meer werkzame stof er in het middel aanwezig is en hoe beter gestandaardiseerd het middel is. Dit wil zeggen dat er in elk pilletje evenveel werkzame stof zit en dat gewerkt wordt met kwalitatief hoogwaardige grondstoffen. Een middel tegen overgangsklachten waarvan je werkzaamheid zou mogen verwachten kost in het algemeen tussen 25-30 euro per maand.

Isoflavonen

Dit zijn plantaardige stoffen die in hun werking lijken op vrouwelijk hormoon estradiol. Zij bezetten de oestradiolreceptor. Echter het is niet de isoflavone stof zelf die werkt. In de darm wordt er door de daar aanwezige bacteriën een andere stof van gemaakt, z.g. equolen. Deze equolen hebben na opname vanuit de darm een gunstige werking. Slechts de helft van de vrouwen heeft de juiste darmbacteriën om equolen te kunnen maken van isoflavonen. Als isoflavonen gelijktijdig met probiotica worden gebruikt is er mogelijk een groter effect merkbaar. Bekendste isoflavonen zijn daïdzeine en genisteïne. Ze worden vooral gemaakt uit soja en uit rode klaver. Hopeine is afkomstig van hop uit bier. Dit is een krachtig fyto-oestrogeen en het zou ook de oorzaak zijn van borstvorming bij mannen die teveel bier drinken. Isofalconen uit rode klaver of uit soja kunnen door vrouwen die een vorm van kanker hebben gehad die reageert op hormonen zoals borstkanker veilig gebruikt worden, zo werd in november 2015 vastgesteld door de EFSA (Europese instelling die gaat over veiligheid van voeding en geneesmiddelen). Dit geldt niet voor hopextracten, deze zijn niet veilig in gebruikt na hormoon gevoelige kankervormen.

Cimecifuga /Zilverkaars

Dit middel zou van oudsher door native Americans gebruikt zijn bij allerlei klachten van cyclus en bij overgangsklachten. Er is wetenschappelijk onderzoek gedaan naar dit middel, waarbij dit middel vergeleken is met placebo. Daarbij kwamen beide middelen evengoed uit de bus. Dit betekent overigens niet dat cimecifuga helemaal niet kan werken. Het kan bij jou (tijdelijk) goed werken. Bij ernstige klachten kun je beter kiezen voor middelen met gegarandeerde werking.

Homeopathie

Sommige middelen die onder homeopathie vallen, zij verdunde oplossingen van plantaardige of dierlijke oorsprong. Voorbeelden zijn Famosan van bijvoorbeeld Dr. Vogel en Sepia (van de inktvis sepia). Er is nauwelijks wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de werking van deze middelen. Andere homeopathische middelen bestaan uit verdunde mineralen, bijvoorbeeld Schüssler celzouten. Bijvoorbeeld magnesium fosforicum nr. 7 en ferrofosforicum nr. 3. Omdat er geen of weinig onderzoek gedaan is, is werking niet gegarandeerd. Of een middel jou zou kunnen helpen kun je uitproberen. Deze middelen zijn door hun verdunning in elk geval volstrekt onschadelijk.

Klassieke homeopathie

Hierbij kiest een homeopaat een specifiek hoog verdund middel. Bijvoorbeeld een middel dat 1030 keer verdund is. Er is niet bekend hoe homeopathie kan werken. Er is ook nog weinig wetenschappelijk onderzoek gedaan. Dat komt omdat klassiek homeopathische middelen specifiek voor een individu worden gekozen. Anders dan bij reguliere geneeskunde het geval is, is er niet één bepaald middel voor één bepaalde klacht, bij elk individu met zijn klachten kan een ander middel passen. Daarom kan er niet het standaard wetenschappelijk onderzoek worden gedaan van middel x tegen placebo bij opvliegers geven aan vrouwen die niet weten of ze middel x of placebo krijgen, om dan na 3 maanden te bekijken welke groep vrouwen minder opvliegers had.

Bloesemremedies

Dit zijn middelen die gemaakt zijn van bloemen, of van edelstenen of krachtplekken. Deze middelen werken op basis van energieoverdracht. Dit is een concept dat de reguliere westerse geneeskunde niet kent en waarvan effect niet goed meetbaar is met gangbare methoden. Er zijn vrouwen die zich goed geholpen weten met bloesemremedies. Veel gebruikt voor overgangsklachten zijn de bloesemremedies Klaproos en Theunisbloem.

Voedingssupplementen

Van enkele voedingssupplementen is bekend dat deze werkzaam kunnen zijn bij opvliegers. Het is meestal niet genoeg om alleen maar één voedingssupplement te nemen en daarnaast niets te doen aan voeding zelf, lichaamsbeweging, leefstijl en stressfactoren. Werkzaam kunnen zijn: vitamine D3, 2000 internationale eenheden = 50 microgram per dag, zomer en winter bij een gemiddeld gewicht van 70 kilo is voldoende. Visolie, 1 -3 gram omega3 vetzuren per dag, waarvan minstens de helft bestaat uit DHA en EPA. Magnesium in een goed opneembare verbinding, bijvoorbeeld magnesium citraat of magnesium bisglycinaat. Er zijn ook vrouwen die baat hebben bij een kwalitatief goede multi. Let wel, in een multivitamine zit slechts weinig vitamine D, 5 microgram of 200 i.e. per capsule maximaal. Om voldoende vitamine D binnen te krijgen kun je er in de wintermaanden beter vitamine D3 bijslikken.

De Nederlandse Gezondheidsraad adviseert vrouwen ouder dan 50 jaar om dagelijks 10 microgram = 400 i.e. vitamine D3 te slikken. Dit is een laag advies, volgens veel artsen veel te laag. Dat komt omdat de Gezondheidsraad voor dit advies alleen heeft gekeken naar het effect van vitamine D3 op botdichtheid. Vitamine D is voor nog veel meer dingen noodzakelijk en goed, bijvoorbeeld voor een goede werking van het immuunsysteem en extra slikken van 50 microgram is een bewezen goede manier om winterverkoudheden en griep te voorkomen.

Energetische technieken.

Er zijn vrouwen die (tijdelijk) baat hebben bij acupunctuur, van acupressuur en van voetreflexmassage. Dit zijn methoden die hun werking hebben door beïnvloeding van energiestromen. Vaak worden deze methoden die afkomstig zijn uit niet-westerse culturen, traditionele Chinese geneeskunde of Ayurvedische geneeskunde, gecombineerd met kruiden.

Psychodynamische therapie

Deze methode behelst een combinatie van technieken, met name body-mind technieken. De werkzaamheid van een methode van het omgaan en opvangen van opvliegers op deze manier is wetenschappelijk aangetoond. Er wordt meer stikstofoxide aangemaakt. Zie voor meer informatie: www.intoflow.nl

Bedenk bij elke complementair middel dat je gaat proberen tegen de overgangsklachten dat één middel op zichzelf zelden voldoende werkt tegen overgangsklachten. Combineer complementaire middelen met veranderingen in leefstijl en voeding om meer effect te mogen verwachten.

Therapie met hormonen

Van deze vorm van therapie is aangetoond dat deze bij 95% van de vrouwen met (ernstige) klachten goed werkt. Over de diverse soorten hormoontherapie en over voor- en nadelen kun je lezen in deze blog.

Andere geneesmiddelen

Artsen schrijven soms liever andere geneesmiddelen voor dan hormonen, uit vrees voor mogelijke bijwerkingen van hormonen of schade door gebruik op lange termijn. Voorbeelden van deze middelen zijn Clonidine, een bloeddrukverlagend middel en antidepressiva SSRI’s. De SSRI’s verhogen de hoeveelheid serotine in de hersenen. Dit kan een gunstig effect hebben op allerlei hormonale klachten, waaronder overgangsklachten. Zowel clonidine als SSRI’s werken beter dan placebo. Het gebruik van deze middelen kan ook gepaard gaan met bijwerkingen.

Reageren