Vrouwen met PCOS kunnen problemen hebben met een onregelmatige cyclus, met overmatig bloedverlies, met zwanger worden, met acne en/of met overbeharing. Maar wat is PCOS en wat kun je zelf eraan doen?

Wat is dat eigenlijk? Polycysteus Ovarium Syndroom is niet meer dan een verzameling symptomen waarvan je er minstens twee moet hebben om de diagnose PCOS te krijgen:

  • weinig of geen menstruaties
  • overmatige aanmaak van mannelijk hormoon, dit uit zich in acné, overbeharing op het lichaam en in het gezicht, haarverlies op het hoofd
  • de eierstokken hebben een bijzonder aspect, heel veel kleine eiblaasjes = follikels zijn aan de rand ervan zichtbaar, b.v. bij een echo. Het moeten er meer dan 10 zijn.

Problemen die door PCOS veroorzaakt worden zijn:

Acne, problemen met overbeharing, uitblijvende menstruaties, overvloedige menstruaties.  Als een menstruatie komt is deze meestal hevig. Problemen met vruchtbaarheid omdat er zelden of nooit een spontane eisprong optreedt.

De meeste vrouwen ontdekken dat zij PCOS hebben als zij stoppen met de pil vanwege kinderwens. De cyclus komt dan niet spontaan op gang. Vrouwen die de pil niet gebruiken kunnen het merken aan grote tussenpozen tussen de menstruaties. In de medische literatuur wordt gezegd dat 1 op de 15 tot 1 op de 7 vrouwen te kampen heeft met PCOS. Het probleem komt nu vaker voor dan 30 jaar geleden.

Oorzaken

De veronderstelde oorzaken van PCOS zijn aanleg en erfelijke factoren, maar de allerbelangrijkste oorzaak is insulineresistentie en overgewicht. Ook stress kan een belangrijke ril spelen.

90% van de vrouwen met PCOS is insulineresistent en 80% heeft last van overgewicht. Insulineresistentie betekent zoveel als dat je lichaamscellen niet goed reageren op insuline. Insuline is nodig om suiker, glucose, van je bloed de cellen in te krijgen. Insuline is een soort van sleutel op het slot van het ‘deurtje’ waar de glucose naar binnen kan. Bij insulineresistentie maakt je meer dan genoeg insuline. Het probleem zit hem in de slotjes, die reageren niet goed meer. Er wordt zelfs steeds meer insuline gemaakt om toch de belangrijke suiker in de cellen te krijgen. Als er heel veel insuline gemaakt is, gaan alle ‘deurtjes’ tegelijk open en dan verdwijnt in korte tijd de suiker uit je bloed naar de cellen. Te weinig suiker in je bloed voelt niet fijn. Je krijgt acuut ernstige honger – klophonger -, je gaat trillen, wordt duizelig, voelt je zweterig. Je hebt het gevoel dat als je niet héél snel wat te eten krijgt, je flauw zult vallen. Je hersenen kunnen niet meer goed werken tijdens zo’n dip, er ontstaat kortsluiting. Soms zijn er alleen maar verschijnselen merkbaar als een sterk wisselende stemming en humeur.

Andere oorzaken die PCOS kunnen verergeren zijn:

  • Teveel stress. Als de bijnieren continu overuren moeten draaien doordat je blootstaat aan teveel stress of je snel gestrest voelt kan de aansturing van de eierstokken in het geding komen.
  • Darmproblemen. Er blijkt een nauwe samenwerking tussen de microbiota, de darmbacteriën, en de hormonen van de eierstokken. Bij een ongunstige samenstelling van bacteriën wat veroorzaakt kan worden door (herhaald) antibioticagebruik en door slechte voedingsgewoonten, wordt oestrogeen niet goed afgebroken. Vrouwen met overgewicht en PCOS zijn vaak oestrogeendominant.
  • Door blootstelling aan hormoonverstorende stoffen. Denk aan pesticiden, herbiciden; aan weekmakers in plastic verpakkingen van je voeding; aan conserveringsmiddelen in verzorgingsproducten en make-up.

Voeding bij insulineresistentie

Een belangrijke oplossing voor insulineresistentie is dat je je anders gaat voeden. Laat de toegevoegde suiker uit de voeding weg. Helaas zit aan bijna alle voedingsmiddelen die door de voedingsmiddelenindustrie zijn bereid suiker toegevoegd. Het heet niet altijd ‘suiker’ op de verpakking. Het wordt ook wel glucosestroop, glucose/fructosestroop, natuurlijke vruchtsuiker, maisstroop, gemodificeerd maiszetmeel en HFCS genoemd. De verhouding tussen koolhydraten (suikers), eiwit en vet moet anders. De meeste mensen halen meer van 50% van hun dagelijkse calorieën uit koolhydraten, ook degenen die zich keurig aan de schijf-van-vijf adviezen houden. Daarentegen is meer eiwit nodig (uit vis, eieren, noten, vlees, schaaldieren, peulvruchten) en hoef je op vet niet te bezuinigen. Eet wel de goede vetten, bij voorkeur olijfolie, koolzaadolie en kokosolie en beperkt dierlijk vet. Als je de voeding aanpast zul je je de eerste week misschien niet zo lekker voelen, gewend als je bent aan de suikerkicks die je een paar keer dag hebt. Maar na enkele dagen tot een week zul je vooruitgang merken.

Belangrijk is ook om het aantal eetmomenten per dag te beperken tot maximaal drie. Als je meer eiwitten en weinig koolhydraten eet in een maaltijd is deze meer verzadigend en hoef je al na 2-3 uur weer te eten. Je kunt het dan makkelijker uren volhouden op een maaltijd. Stop dus met frequent tussendoortjes als ontbijtkoek, koekjes, crackers, snoepjes, chocolade en fruit.

Zeer goed werkzaam bij PCOS is het eten van veel groenten. Liefst 400 gram per dag, maar mag ook en is waarschijnlijk nog beter (een overdosis groenten kan niet!)l. Dit kun je voor elkaar krijgen door bijvoorbeeld 2 of 3 keer per dag groenten te eten en liefst meer dan 1 kleur per keer. Denk aan gekookte en gewokte groenten, groene smoothies, groenteomelet, salades, groentesoepen. Groenten zijn vezelrijk en in tegenstelling tot het eten van (volkoren) brood, vertragen deze vezels de opname van suiker in je darm naar het bloed. Dan zal er minder insuline nodig zijn en vermijd je de klophonger. Bij deze voedingsaanpassing is het uitdrukkelijk niet de bedoeling dat je honger lijdt. Afvallen gaat echter meestal vrij gemakkelijk. Als je overgewicht hebt bij PCOS en je bent een keer wat kilos (5-10% van je lichaamsgewicht) kwijt, komen de eisprongen terug.

Beweging

Als je moet afvallen is voldoende bewegen erg belangrijk. Heel effectief blijkt bewegen voor je eerste maaltijd (nuchter bewegen). Een half uur per dag voor je ontbijt bewegen zorgt ervoor dat je stofwisseling nog uren later verhoogd blijft. Daarbij is elk soort lichaamsbeweging goed, lopen, rennen, roeien, fietsen, zwemmen enz. Intensief bewegen met korte intervallen blijkt effectiever dan duursport. Bijvoorbeeld twee minuten zo snel mogelijk lopen (niet rennen) en dan drie minuten rustig lopen en dat meerdere keren achter elkaar herhalen. Zeer effectief blijken de sporten waarbij je de grote bovenlijf en rompspieren oefent. Dus roeien en zwemmen zijn beter dan rennen of lopen. Krachtssport, bijvoorbeeld oefeningen met een ‘Kettlebell’ of planken en squats, werkt zeer goed.

Wat kun je nog meer doen in plaats van voedingsaanpassing?

Goed werkzaam bij PCOS is ook voldoende vitamine D3. Er is behoorlijk wat wetenschappelijk onderzoek naar gedaan naar de effectiviteit hiervan. Verhogen van de spiegel van vitamine D in het bloed blijkt zinvol. Als je in de zomer niet dagelijks minstens een half uur in de zon komt met ontblote huid tussen 11 en 3 is de kans groot dat je vitamine D spiegel niet hoog genoeg is. Zeker niet tussen oktober en april. Je kunt vitamine D als supplement nemen, neem dan tussen 50 microgram per dag, zomer en winter. Als je arts meewerkt aan een bepaling van je vitamine D-waarde in je bloed zou je moeten streven naar een waarde van boven 80 nmol/l.

Ook is onderzoek gedaan naar Inositol of de varianten daarvan D-chiro-inositol en Myo-inositol. Dit voedingssupplement wordt ook wel vitamine B8 genoemd. Het bleek werkzaam bij vrouwen met PCOS en kinderwens. Zij kregen vaker een eisprong dan de vrouwen die een nepmiddel namen. Ook bleek dit middel insulineresistentie te verminderen en met de afname van insulineaanmaak blijkt ook de aanmaak van mannelijk hormoon te verminderen.

Heb je vooral last van een overmaat aan mannelijke hormonen probeer dan ook lijnzaad. Dagelijks twee eetlepels. Koop het ongebroken en breek het zelf bijvoorbeeld in een vijzel, dat werk het best. Onder invloed van lijnzaad maak je een eiwit dat een overschot aan (mannelijke) hormonen in je bloed bindt. Een gebonden hormoon heeft geen werking.

Er zijn ook bepaalde kruiden die een gunstige invloed kunnen hebben op PCOS. Deze kruiden bevorderen de afbraak van (overtollige) hormonen in de lever. Denk aan broccolikiemextract, curcuma longa (geelwortel), groene thee extract EGCG, mariadistel (niet gebruiken bij zwangerschapswens).

Als stress in belangrijke factor is en je geen invloed kunt uitoefenen op de zaken waar je stress door ervaart, kan het helpen om een body mind techniek te beoefenen. Denk aan yoga of mindfulness. Deze methoden blijken te helpen tegen chronische stress. Als je veel stress hebt maken je bijnieren veel cortisol. Dit hormoon kan een ontregelende werking hebben op de aansturing van je eierstokken en daarmee PCOS mede veroorzaken of onderhouden. Als je je bijnier in toom kunt houden, kunnen je eierstokken ook hun taak weer naar behoren vervullen. Zie voor meer tips de blog “je bijnier in toom houden’.

Als je darmen niet goed werken en je vaak wisselende soorten ontlasting hebt (obstipatie, diarree, plakkerige ontlasting), last van een opgeblazen buik, winderigheid en dergelijke is verandering in voeding het belangrijkste. Laat brood en pasta staan (gluten) en stop ook een tijd met het eten van zuivelproducten. Als dit nog onvoldoende effect heeft kun je je laten begeleiden door een orthomoleculair arts, -diëtist, natuur diëtist of darmtherapeut.

Behandeling van PCOS in de reguliere geneeskunde

Bij vrouwen zonder zwangerschapswens is het nodig om ervoor te zorgen dat het baarmoederslijmvlies niet te dik aangroeit. Dit om hevige menstruaties te voorkomen. Aan deze vrouwen wordt geadviseerd om de pil te nemen of om een Mirena spiraal te laten plaatsen. Vrouwen met zwangerschapswens wordt meestal geadviseerd om af te vallen. Een caloriearm dieet met weinig vet blijkt daarbij minder effectief als een voeding met een normale hoeveelheid calorieën, die eiwitrijk en koolhydraat arm is. Een gynaecoloog of fertiliteitsarts kan een behandeling met clomifeen voorstellen. Clomifeen is een soort van antihormoon in tabletvorm, dat maar enkele dagen per maand genomen hoeft te worden. 80% van de vrouwen die clomifeen krijgen, zullen een eisprong krijgen. De helft van hen wordt zwanger. Als clomifeen niet werkt wordt overgegaan op een behandeling met hormonen die geïnjecteerd moeten worden. Daarbij duurt het vaak langer voordat er een eisprong optreedt en de kans op meer eisprongen tegelijkertijd is groter. Er is dan meer kans op een tweeling en meerlingzwangerschappen en er is een kleine kans op een ernstige complicatie, het ‘overstimulatiesyndroom’. Als deze middelen onvoldoende helpen wordt soms een ‘pompje’ geprobeerd. Hormonen die je eierstok stimuleren worden dan via een mini-infuusslangetje elke 90 minuten onder je huid geïnjecteerd. Soms wordt er ook een geneesmiddel voorgeschreven dat insulineresistentie tegengaat, het antidiabetesmiddel ‘Metformine’. Een nadeel van een vruchtbaarbaarheidsbehandeling door een gynaecoloog of fertiliteitsarts, is dat je de regie over je lichaam kwijt raakt. Je moet vaak een echo-onderzoek ondergaan en je moet vrijen op commando.

Als een hormoonbehandeling niet goed werkt kan er een kijkoperatie –laparoscopie- gedaan worden, waarbij blaasjes aan het oppervlak van je eierstokken worden doorgeprikt. Deze therapie heet ‘LEO’. Hierdoor kan er een verschuiving in het hormoonevenwicht optreden, waardoor een eisprong weer mogelijk wordt.

Gevolgen op lange termijn

Ook als je geen zwangerschapswens hebt maar wel de verschijnselen van insulineresistentie en PCOS, is het bestrijden ervan met voedingsaanpassing (en supplementen) zeer wenselijk. Vrouwen met PCOS hebben een veel hogere kans op suikerziekte, op zwangerschapssuikerziekte en andere zwangerschapscomplicaties, op hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten en op hormoongevoelige kanker, zoals baarmoederkanker.

Wil je meer lezen?

http://www.nvog.nl/Sites/Files/0000000109_PCOS_.pdf
http://www.freya.nl/web_folders/folder18.php?smnr=17

Reageren