De gemiddelde leeftijd dat een vrouw haar laatste menstruatie heeft is 51 jaar met een flinke spreiding. De menopauze = de laatste menstruatie kan tussen het 45ste en 56ste levensjaar plaatsvinden.

Het kan echter voorkomen dat de menopauze veel eerder plaatsvindt, soms als voor het 40ste – bij 1 op de 100 vrouwen – en heel zeldzaam zelfs voor het 30ste – bij 1 op de 1000 vrouwen -. Als de menopauze al zo vroeg optreedt wordt dat POI genoemd, premature ovariële insufficiëntie.

De reden dat POI optreedt is omdat de eicelvoorraad waarmee je als meisje geboren wordt om diverse redenen eerder ‘op’ raakt. De eicelvoorraad ligt namelijk bij de geboorte al vast en neemt daarna alleen nog maar af. Als er nog maar weinig eicellen voorhanden zijn verloopt het proces van rijping minder makkelijk en treedt daardoor minder vaak een eisprong op. In het blaasje rondom de rijpende eicel, de follikel, wordt oestrogeen gemaakt. Na de eisprong wordt er in het weefsel wat overblijft van dat blaasje het andere vrouwelijke hormoon progesteron gemaakt. Als geen eisprong plaatsvindt is er ook geen progesteron aanmaak. In de jaren voor de menopauze kunnen er nog wel eisprongen plaatsvinden, maar de progesteronaanmaak erna hapert wel al.

Functie van oestrogeen: zorgt voor groei en celdeling. Groei van de follikel, groei van het baarmoederslijmvlies. Tijdens de zwangerschap zorgt oestrogeen voor de groei van de baarmoeder en borsten, verminderde werking van het immuunsysteem zodat de baby niet wordt afgestoten en het maakt de zintuigen scherper. Zodat je zwanger en wel gevaar beter ziet, hoort, ruikt en voelt en je meer tijd hebt om gevaar te ontwijken.

Functie van progesteron: tegenhanger van oestrogeen. Het zorgt voor rijping van cellen, bijvoorbeeld van het baarmoederslijmvlies zodat een bevruchte eicel in een prima bedje landt. Als er geen zwangerschap is opgetreden wordt een rijp slijmvlies veel makkelijker afgestoten en blijft en bloedverlies bij de menstruatie binnen de perken. Progesteron zorgt ook voor rijping van borstklierweefsel. En zorgt voor rust en kalmte. Spierweefsel van de baarmoeder kan minder goed samentrekken, zodat tijdens een zwangerschap ondanks de rek van de groeiende baarmoeder geen voortijdige weeën optreden. Het zorgt ook voor rust en kalmte in het hoofd, het maakt je letterlijk zen.

Hoe weet je of je POI hebt?

De meeste vrouwen komen erachter doordat de menstruatie wegblijft. Meestal niet in één keer, maar na geleidelijke veranderingen van de cyclus. Meestal wordt de cyclus eerst steeds korter en daarna juist onregelmatiger. Dit kan gepaard gaan met heviger menstrueel bloedverlies maar er kan ook juist minder bloedverlies optreden, of het bloedverlies begint met een aanloop van dagen en eindigt ook weer met zo’n dagenlang durend bruin geklieder. Soms hebben vrouwen ook al opvliegers, zelfs als er nog een cyclus is. Of ze krijgen steeds meer last van premenstrueel syndroom met chagrijnigheid, neerslachtigheid, eetbuien en pijnlijke borsten of hoofdpijn in de dagen voor de menstruatie.

Het kan ook gebeuren dat een vrouw stopt met hormonale anticonceptie – de pil, het hormoonspiraal, de anticonceptiering, de prikpil – en niet meer ongesteld wordt. Dit probleem heet secundaire amenorroe. De menstruatie blijft uit nadat er eerst wel een cyclus was. Het is extra naar als de anticonceptie gestopt werd vanwege kinderwens.

Het komt ook voor dat na stoppen met anticonceptie wegens kinderwens er eerst een normale en regelmatige cyclus is, maar dat het in verwachting raken niet lukt. Als er de oorzaak wordt onderzocht door een arts kan uit hormoonwaarden blijken dat de vrouw al in de overgang is en dat er geen eisprong meer (gemakkelijk) zal optreden. Het komt ook voor dat eerst alles helemaal goed lijkt en dat een behandeling om de eisprong op te wekken wordt gegeven, maar dat daarbij (bijna) geen eicelrijping optreedt.

Als de menstruatie niet terugkeert binnen 6 maanden nadat je gestopt bent met hormonale anticonceptie en je bent jonger dan 40 en/of je hebt kinderwens, is het altijd nodig om onderzoek naar de oorzaak in te stellen. Er zijn namelijk nog heel veel andere redenen dan POI waarom menstruatie kunnen uitblijven. Meestal word je dan verwezen naar een gynaecoloog. De gynaecologen van de Vrouwenpoli zien bijna wekelijks vrouwen vanwege uitblijvende menstruaties. Wij zijn gespecialiseerd in hormonale problemen bij vrouwen.

De redenen waarom de menstruatie wegblijft:

  • POI – dit wordt bij ongeveer 10% van de vrouwen gevonden
  • PCOS, polycysteus ovariumsyndroom; lees er hier meer over: https://vrouwenpoliboxmeer.nl/pcos-polycysteus-ovarium-syndroom/ en https://vrouwenpoliboxmeer.nl/pcos-door-stress/
  • Extreem sporten
  • Ondergewicht, de BMI is dan meestal lager dan 18, of er is een te laag vetpercentage. Vetweefsel speelt een belangrijke rol bij aanmaak van oestrogeen.
  • Eetstoornissen zoals anorexia en boulimia
  • Schildklierproblemen, aandoeningen van de bijnier of van de hypofyse, bijvoorbeeld een prolactinoom.
  • Een behandeling met bepaalde medicijnen, hormonen of chemotherapie voor (kinder-)kanker.

Wat doet de gynaecoloog?

  • Bloedonderzoeken naar de hormoonhuishouding. Als er geen cyclus is kan op elke willekeurige dag geprikt wordt. Soms wordt en met twee weken afstand nog een tweede keer geprikt.
    • Meestal worden dan de waarden van hormonen FSH (en LH) bepaald. Hoe hoger FSH, hoe moeilijker de werking van eierstokken op gang komt, hoe eerder de menopauze zal optreden.
    • Prolactine, dit hormoon onderdrukt de aanmaak van FSH en verhindert zo de aansturing van eierstokken.
    • Als de schildklier te snel of te langzaam werkt kan de menstruatie wegblijven.
    • Oestradiol, of de eierstokken wel werken.
    • AMH antimullerian hormoon wordt soms bepaald, omdat de hoeveelheid iets zegt over de eicelvoorraad. Hoe lager de waarde van AMH, hoe lager de voorraad.
    • Vitamines – door een te laag gehalte van vitamine B12 kan de werking van de eierstokken gestoord raken. Daarnaast wordt meestal gekeken naar foliumzuur en vitamine D.
    • Als wordt gedacht aan PCOS worden meestal ook mannelijke hormonen gemeten. Er wordt bij de Vrouwenpoli ook gekeken naar insuline en glucose om te meten of er sprake is van insulineresistentie.
  • Gynaecologisch onderzoek. Meestal een inwendige echo om te zien hoe eierstokken eruitzien, of er nog voldoende onrijpe blaasjes zichtbaar zijn of dat er niet te veel zijn. Ook wordt bekeken hoe dik het baarmoederslijm is.
  • Als POI is vastgesteld kan ook een dexascan – een botdichtheidsmeting – worden aangevraagd. Zo kan worden gemeten of er sprake is van botontkalking, osteoporose.

De behandeling van POI kan er als volgt uitzien:

Als je kinderwens hebt, word je veelal verwezen naar een gynaecoloog die gespecialiseerd is in vruchtbaarheidsbehandeling, om te zien of stimulatie mogelijk is. Als stimuleren van de groei van follikels niet gaat en een bevruchting niet meer mogelijk is wordt bekeken of er andere mogelijkheden zijn. Denk bijvoorbeeld aan donoreicellen.

Als je geen kinderwens hebt en je hebt geen menstruaties meer dan kun je kiezen voor het nemen van pil. De synthetische hormonen helpen tegen overgangsklachten en voorkomen osteoporose.

Als een zwangerschap welkom is maar een vruchtbaarheidsbehandeling is niet meer mogelijk, is het starten met bio-identieke hormonen mogelijk. Je neemt dan de hormonen estradiol en progesteron, en kan weer een menstruatie optreden. Soms vinden er na start van deze hormoontherapie nog enkele eisprongen plaats.

Het is sowieso raadzaam om te starten met een hormoonbehandeling. Het meest lichaamseigen en vriendelijk voor je lijf is een behandeling met bio-identieke hormonen. Er wordt aangeraden om deze hormonen tenminste tot het vijftigste te nemen om zo vroegtijdige botontkalking en hart- en vaatziekten te voorkomen. Bij gebruik van bio-identieke hormonen is er zelfs bij langdurig gebruik, tot het zestigste jaar, geen verhoogde kans op borstkanker aangetoond terwijl de voordelen heel groot zijn.

De gynaecologen van de Vrouwenpoli zijn gespecialiseerd in bio-identieke hormoontherapie. Lees er hier meer over:

https://vrouwenpoliboxmeer.nl/bio-identieke-hormoontherapie/
https://vrouwenpoliboxmeer.nl/bio-identieke-hormoontherapie-in-de-overgang/
https://vrouwenpoliboxmeer.nl/wereldwijde-consensus-over-hormoontherapie-bij-overgangsklachten/

Reageren